Հայաստանի պետական պարտքը ներկայումս կազմում է ավելի քան 14 միլիարդ դոլար, ինչը հանդիսանում է երկրի տնտեսական իրավիճակի և կառավարության քաղաքականության շուրջ բանավեճի հիմնական թեմաներից մեկը։ Այս ցուցանիշի աճի պատմությունը բազմաշերտ է և պահանջում է համապարփակ վերլուծություն։
Պետական պարտքի աճի գործընթացը սկսվել է ավելի վաղ, քան 2018 թվականը, երբ Նիկոլ Փաշինյանը ստանձնեց վարչապետի պաշտոնը։ Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին, հատկապես 2020 թվականին՝ համավարակի և 44-օրյա պատերազմի պայմաններում, պարտքը զգալիորեն աճել է։
ՀՀ կառավարությունը պարտքի աճի հիմնական պատճառներն է համարում երկրի անվտանգության ապահովումը և տնտեսության կայունացումը։ 2020 թվականին, երբ երկիրը միաժամանակ բախվեց համավարակի և պատերազմի հետևանքներին, պետությունը ստիպված էր վերցնել լրացուցիչ վարկեր՝ ապահովելու համար զինված ուժերի կարիքները և կանխելու տնտեսական ճգնաժամը։
«Մենք պարտք ենք վերցնում, որպեսզի ներդրումներ կատարենք մեր ապագա զարգացման մեջ, որպեսզի հետագայում կարողանանք ավելացնել մեր եկամուտները ավելի արագ, քան պարտքի հետ կապված ծախսերը»,- ասում է ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը՝ նշելով, որ պետության ծախսերը շատ հաճախ գերազանցում են հարկային եկամուտները։
Հայաստանի պետական պարտքը բաղկացած է երկու հիմնական մասից՝ ներքին և արտաքին։
Արտաքին պարտքը կազմում է ընդհանուր պարտքի գրեթե կեսը՝ 7.2 մլրդ դոլար։ Այն ներառում է միջազգային կազմակերպություններից (օրինակ՝ Համաշխարհային բանկ, Ասիական զարգացման բանկ) և տարբեր երկրներից (օրինակ՝ Ֆրանսիա, Ռուսաստան) վերցված վարկերը։
Ներքին պարտքը այս պահին կազմում է 7.4 մլրդ դոլար։ Այդ գումարը պետությունը պարտք է քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց՝ պետական պարտատոմսերի միջոցով։
Վերջին տարիներին ներքին պարտքը աճել է ավելի արագ, քան արտաքինը։ Պետությունը նախընտրում է ներքին պարտքը, քանի որ այն տրվում և մարվում է հայկական դրամով՝ զերծ լինելով արտարժույթի տատանումների ռիսկից։
Հայաստանի պետական պարտքի աճի պատմությունը բարդ է և պահանջում է համապարփակ վերլուծություն՝ հաշվի առնելով ոչ միայն 2018 թվականից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները, այլև նախկին իշխանությունների կողմից կատարված քաղաքականությունը։
