ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը պարունակում է մի քանի մտահոգիչ միտումներ, որոնք կարող են բացասաբար ազդել երկրի տնտեսական կայունության վրա։

Տնտեսական աճի կանխատեսումներ

Այս տարվա սկզբին ցուցադրված բարձր տնտեսական աճի տեմպերը, որոնք պայմանավորված էին արտաքին դրական գործոններով (մարդկանց և կապիտալի ներհոսք, վերաարտահանում), այժմ զգալիորեն դանդաղում են։ Կառավարության կողմից կանխատեսվող 5.4% աճը, թեև համապատասխանում է միջազգային կառույցների կանխատեսումներին, չի համապատասխանում կառավարության ծրագրով սահմանված 9.0% տնտեսական աճի թիրախին։ Բյուջեի հեղինակները փորձում են բացատրել այս տարբերությունը՝ նշելով, որ 7.0% տնտեսական աճի միջին ցուցանիշը ձևավորվել է 2023-2024 թվականների բարձր աճի շնորհիվ։ Սակայն, այս տեսանկյունից դիտարկելով, պետք է հստակեցնել, որ 2023-2024 թվականների աճը պայմանավորված էր հենց ՀՀ-ի համար դրական զարգացումներով, ուստի այն պետք է դիտարկել 9.0% տնտեսական աճի թիրախին համապատասխանող որպես։

Հարկային քաղաքականություն և բյուջետային պակասուրդ

Հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության բարելավման կանխատեսումները, որոնք կրկին ներառված են բյուջեում, հարցականի տակ են։ 2021-2024 թվականներին փաստացի բարելավումը կազմել է ընդամենը 0.5 տոկոսային կետ, իսկ բյուջեները յուրաքանչյուր տարվա համար նախատեսում էին ավելի բարձր ցուցանիշներ։ Նման հավակնոտ կանխատեսումները, որոնք չեն իրականացվել, մեծ ռիսկ են կրում։

Բյուջեի պակասուրդը մնում է բարձր մակարդակի՝ 2025 թվականին կազմելով ՀՆԱ-ի 5.5%, որը 2026 թվականին կնվազի մինչև 4.5%։ Չնայած նվազմանը՝ այն շարունակում է չափազանց մեծ լինել։ Պակասուրդի նվազեցումը, բացի ծախսային կարիքներից, հանգեցնում է նաև տնտեսության վրա հարկաբյուջետային քաղաքականության զսպող ազդեցության, ինչը կարող է բացասաբար ազդել հետագա տնտեսական աճի վրա։

Պետական պարտքի աճ

Այս պահի ամենամտահոգիչ ցուցանիշը կառավարության պարտքի աճն է։ 2017 թվականի վերջի համեմատ 2025 թվականի վերջում պարտքը կաճի 82.3%-ով, իսկ 2026 թվականի բյուջեով ակնկալվող պարտքի մեծությունը կգերազանցի 2017 թվականի տարեվերջի մեծությունը 111.2%-ով կամ շուրջ 3,321.9 մլրդ դրամով։ Պարտքի բեռին զուգահեռ աճում են նաև պարտքի սպասարկման ծախսերը, որոնք 2026 թվականին կկազմեն 419.9 մլրդ դրամ՝ 2025 թվականի բյուջեով պլանավորվածի համեմատ աճելով 6.5%-ով։

Պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը ունի աճի միտում, ինչը պետական ֆինանսական կայունության տեսանկյունից մտահոգիչ է։ 2025 թվականին այն կհասնի ՀՆԱ-ի 49.5%-ի, իսկ 2026-2027 թվականներին՝ 53.7%։ Այս աճող դինամիկայի պլանավորումը հանդիսանում է պարտքի կայունության վտանգների առաջնային ախտանիշներից, ինչը կարող է բացասական ազդակ հաղորդել ներդրողներին։

Ծախսերի կառուցվածք

Կապիտալ ծախսերի պլանավորումն աչքի է ընկնում անիրատեսական բարձր աճերով։ 2019-2024 թվականներին կապիտալ ծախսերի միջին կատարողականը եղել է ընդամենը 87.7%, իսկ 2024-2025 թվականների ինն ամիսներին՝ շուրջ 70-71%։ Այս պայմաններում ՀՆԱ-ի մոտ 6% կապիտալ ծախսերի թիրախավորումը 2026-2028 թվականների համար ցանկալի, բայց ոչ իրատեսական սցենար է։

Այսպիսով, ծախսերի կառուցվածքում նկատվում է միտում, երբ «ընդհանուր բնույթի հանրային ծառայությունների» ծախսերը (պարտքի սպասարկում, պետական կառավարման ապարատի պահպանում) առաջանցիկ են դառնում բոլոր մյուս ծախսերի համեմատ՝ 2017 թվականի մակարդակի համեմատ աճելով շուրջ 3.1 անգամ։ Սա ցույց է տալիս ծախսերի ոչ համաչափ վերաբաշխում դեպի կառավարման համակարգեր՝ ճնշում առաջացնելով սոցիալական և տնտեսական առաջնահերթությունների նկատմամբ։

Այս վերլուծությունը հստակ ցույց է տալիս, որ ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը պարունակում է մի քանի մտահոգիչ միտումներ, որոնք պահանջում են ուշադիր վերլուծություն և հնարավոր ռիսկերի գնահատում։