Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ձեռք է բերել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի գաղտնի ծառայողական հուշագիրը։ Փաստաթուղթը թվագրված է 2026 թվականի հունիսի սկզբով և պարունակում է մանրամասն զեկույց նրա կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հետ անցկացված երկկողմ խորհրդակցությունների մասին։
Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ադրբեջանական կողմի գնահատականներն ու դիրքորոշումները, որոնք, ըստ փաստաթղթի, էապես տարբերվում են Բաքվի հրապարակային réտորիկայից։
Հուշագրի համաձայն՝ Բաքվում կայացած խորհրդակցությունների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ իր երկիրը «ազատագրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «ոչ մի բանի կարիք չունի» Հայաստանի կողմից։ Երևանի հետ համագործակցությունը ներկայացվում է բացառապես որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի բարի կամքի դրսևորում։ Միաժամանակ Ռզաևը 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում բնութագրել է որպես ավելի լայն ռուսական նախագծի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում հակամարտություններ ստեղծելու ուղղությամբ։
Սարի Ռաուտիոն նշում է, որ ադրբեջանական ղեկավարության հատուկ քննադատության է ենթարկվել Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքուն կարծում է, որ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «հետևում են մոսկովյան սցենարին»։ Եվրոպական բանաձևերը անվանվել են «կոպտորեն 왜곡ող իրականությունը» և մաս՝ քարոզչական արշավի։
Միևնույն ժամանակ ավելի չափավոր տոն էր զգացվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև լավ անձնական հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը, ինչպես նաև հետաքրքրությունը ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության զարգացման նկատմամբ՝ սակայն բացառապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում, առանց միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև հայտնել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է էական, թեև հրապարակայնորեն չգովազդվող աջակցություն՝ փոխանցել է սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնել է Vodafone ցանցը (չնայած տնտեսական հիմնավորվածության կասկածելիությանը) և հանձնարարել է պետական նավթային ընկերությանը՝ SOCAR-ին «օգնել, որտեղ հնարավոր է»։ Միաժամանակ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին փնտրել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես հարթակ ուղղակի բանակցությունների համար։
Փաստաթղթում առանձին ուշադրություն է դարձվել ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը Եվրոպական միության հետ հարաբերությունների զարգացման տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — Ռաուտիոն մեջբերում է իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ լուրջ մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը համաձայնություն է ձեռք բերել ադրբեջանական գազի մատակարարումների կրկնապատկման մասին։
Հուշագրում նաև նշվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր դեր է խաղում Ռուսաստանի ազդեցության նվազեցման գործում Հարավային Կովկասում և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթի տեքստից հետևում է, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում փորձում է կանխել Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը և խաղում է նրանց միջև տարիներով չլուծված հակամարտությունների ու հակասությունների վրա։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է Ֆինլանդիայի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, պետք է պատրաստվի ավելի ուշ։
